تصویر گلن اچ الدر

در طی سی سال گذشته در روانشناسی گستره حیات (life span) و جامعه شناسی مسیر زندگی (life course)، تغییرات زیاد و قابل توجهی در زمینه ساختار نظریه، مفهوم سازی، روش شناسی و مطالعات تجربی صورت گرفته است.

الدر (Glen H. Elder) پژوهش در زمینه مسیر زندگی را از دهه شصت آغاز کرد. این تحول نظری یکی از مهم ترین دستاوردهای علوم اجتماعی در نیمه دوم قرن بیستم بوده است. مهم ترین مسئله الدر مرتبط ساختن تحول انسان با مسیر زندگی در مسیرهای در حال تغییر با تاکید بر فرایندهای آموزشی یا مسائل مرتبط مثل اجتماعی شدن و یادگیری در حد تسلط بود.

مسیر زندگی: ترتیب فعالیت ها یا حالت ها و اتفاقات در حوزه های مختلف زندگی از تولد تا مرگ است. در واقع مسیر زندگی، جا سازی زندگی های افراد مختلف در ساختارهای اجتماعی در شکل شرکت در نقش ها و موقعیت های اجتماعی است.

بنابر عقیده الدر، معمولا سوالات محقق در علوم رفتاری و اجتماعی از تجربیات زندگی فرد حاصل می شود. در مورد او نیز تجربه زندگی در جریان جنگ جهانی دوم و تغییر محل زندگی، عامل توجه به علوم اجتماعی و روانشناسی با تاکید روی تاثیرات بافتی، تاریخ زندگی، مشکلات عینی و تغییرات اجتماعی شد.

الدر پژوهش های گوناگونی در دانشگاه های برکلی، کرنل، نورس کارولینا انجام داد. وی از اساتید جامعه شناسی، روانشناسی و تاریخ شناسی مثل کلوزن، برونفن برنر و... در مسیر تحقیقات خود یاری جست.

پژوهش های الدر (مقایسه گروه های همگن از نظر تاریخ تولد، بررسی تاثیر جنگ جهانی دوم و جنگ کره و ...) توجه وی را زا خطر و آسیب پذیری به فرایند تاب آوری (process of resilience) سوق داد. استمرار و تغییر دو مولفه اصلی در مسیر زندگی افراد با تاب آوری بالا است.

الدر از امتیازات تئوری نقش و تئوری های وابسته به سن (role and age-based theories) برای گسترش رویکرد درباره مسیر زندگی سود جست.


اصول اساسی در نظریه مسیر زندگی:

-         زمان و مکان تاریخی (historical time and place): مسیر زندگی افراد به وسیله زمان و مکان تاریخی که آنها در طی زندگی تجربه می کنند شکل گرفته و هم پوشی دارد.

-          زمان در حالت های زندگی (timing in lives states): زمان و مرحله ای که رویدادها و حوادث با انتقال ها و تحولات زندگی پیوند می خورند.

-          زندگی های مرتبط (linked lives): تاثیرات تاریخی و فرهنگی از طریق شبکه شراکتی خویشاوندی

-         عاملیت انسانی(human agency): شکل دادن زندگی توسط خود فرد از طریق انتخاب ها و اعمالی که در خلال فرصت ها و قیود اجتماعی و تاریخی شکل می گیرد.

مفاهیم کلیدی نظریه مسیر زندگی از نظر ویتنگتون (Wethington, 2005)

-         Trajectories : مسیر، الگوهای ثابت رفتاری

-         Transition: تغییر در مسئولیت ها و نقش های  اجتماعی

-         Turning points: تغییرات عمده در مسیر نقش های اجتماعی مستمر

-         Cultural and contextual influence: حوادث و اتفاقات بیرونی که فرایند تغییر و سازگاری را شکل می دهند و آن را محدود می کنند، مثل نژاد، جنس و رکود اقتصادی ...

-         Timing in lives: تعامل بین سن یا مرحله مسیر زندگی و زمان حادثه یا انتقال مثل سن فرد در زمانی که جنگ شده.

-          Linked lives: وابسته بودن تحول یک فرد به حضور، اثر یا تحول فرد دیگر مثل همسر

-        Adaptive strategies: تصمیمات آگاهانه ای که افراد برای ارتقای نرم های اجتماعی یا سلامت و رفاه خود می گیرند مثل راهبردهای سازگاری فردی: اجتناب و ...

 

پژوهش های آتی:

با تاکید بر مدل مسیر زندگی برای یکپارچه کردن زیست شناسی، عامل های اجتماعی و روانشناختی در مطالعات بافتی سلامت در جوانان

مطالعات بین فرهنگی و تطبیقی

 

کاربردهای تربیتی:

1-      پدیده ترک تحصیل و ادامه تحصیل

2-      اعتماد به نفس تحصیلی

3-      انتخاب های فردی به سوی موفقیت یا شکست

4-      پویایی فرایند موفقیت تحصیلی

5-      افت تحصیلی و عدم انگیزش در دوره نوجوانی

6-      در نظر گرفتن بافت مدرسه، سن و مرحله ای که در زمان انتقالات و حوادث معلم یا دانش اموز در ان قرار دارند

7-      توجه به دوره های گذار مثلا تغییر مقطع تحصیلی و ورود به بازار کار،  گذار به بزرگسالی

8-      توجه به ارتباط دانش اموز با مدرسه، خانواده، معلم و همسالان ...

9-      آموزش افراد برای گرفتن تصمیمات آگاهانه و خلاقانه و ارتقای مهارت ها و تقویت عاملیت انسانی

10-   در نظر گرفتن مسیر زندگی فرد از گذشته تا به حال، وقایع مهم در زندگی فرد، سن فرد هنگام وقوع حادثه، توجه به فرهنگ و بافت اجتماعی

11-   برنامه ریزی برای تسهیل دوره های گذار و فرایند تاب آوری

 

        منابع:

Elder,G. h. (1998). The life course as developmental theory, Child Development, 69, 1-12

- Mayer, K. U. (2002). The sociology of the life course and life span psychology- diverging or converging pathways

Wethington, E. (2005). An overview of the life course perspective: Implications for health and nutrition

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse life course studies program

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/elder_research overview of Dr. Elder’s research

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/readlist  life course essential reading

 

تاملی کوتاه:

یکی از مسائلی که توجه الدر رو به خودش جلب کرد و منجر به بیان فرایند تاب آوری شد این بود که افرادی که دوره ای از سختی و مشقت رو تجربه کرده بودند (مثل افرادی که در جنگ شرکت کرده بودند و آسیب دیدند) در مسیر زندگی و با استفاده از خدماتی که براشون فراهم شده بود بعد از گذشت سال ها بر آن مشکلات فائق آمدند و زندگی خوبی رو تجربه می کردند. آیا در کشور ما نیز پس از تجربه جنگ تحمیلی، و ارائه خدمات خاص برای آسیب دیدگان همان نتایج حاصل شده؟ آیا الدر نقش فرهنگ را به طور کافی و کامل در نظر گرفته؟

دوستان عزیز  بسیار خوشحال می شیم که ما رو با نظرات خوبتون همراهی کنید