نظریه مسیر زندگی

تصویر گلن اچ الدر

در طی سی سال گذشته در روانشناسی گستره حیات (life span) و جامعه شناسی مسیر زندگی (life course)، تغییرات زیاد و قابل توجهی در زمینه ساختار نظریه، مفهوم سازی، روش شناسی و مطالعات تجربی صورت گرفته است.

الدر (Glen H. Elder) پژوهش در زمینه مسیر زندگی را از دهه شصت آغاز کرد. این تحول نظری یکی از مهم ترین دستاوردهای علوم اجتماعی در نیمه دوم قرن بیستم بوده است. مهم ترین مسئله الدر مرتبط ساختن تحول انسان با مسیر زندگی در مسیرهای در حال تغییر با تاکید بر فرایندهای آموزشی یا مسائل مرتبط مثل اجتماعی شدن و یادگیری در حد تسلط بود.

مسیر زندگی: ترتیب فعالیت ها یا حالت ها و اتفاقات در حوزه های مختلف زندگی از تولد تا مرگ است. در واقع مسیر زندگی، جا سازی زندگی های افراد مختلف در ساختارهای اجتماعی در شکل شرکت در نقش ها و موقعیت های اجتماعی است.

بنابر عقیده الدر، معمولا سوالات محقق در علوم رفتاری و اجتماعی از تجربیات زندگی فرد حاصل می شود. در مورد او نیز تجربه زندگی در جریان جنگ جهانی دوم و تغییر محل زندگی، عامل توجه به علوم اجتماعی و روانشناسی با تاکید روی تاثیرات بافتی، تاریخ زندگی، مشکلات عینی و تغییرات اجتماعی شد.

الدر پژوهش های گوناگونی در دانشگاه های برکلی، کرنل، نورس کارولینا انجام داد. وی از اساتید جامعه شناسی، روانشناسی و تاریخ شناسی مثل کلوزن، برونفن برنر و... در مسیر تحقیقات خود یاری جست.

پژوهش های الدر (مقایسه گروه های همگن از نظر تاریخ تولد، بررسی تاثیر جنگ جهانی دوم و جنگ کره و ...) توجه وی را زا خطر و آسیب پذیری به فرایند تاب آوری (process of resilience) سوق داد. استمرار و تغییر دو مولفه اصلی در مسیر زندگی افراد با تاب آوری بالا است.

الدر از امتیازات تئوری نقش و تئوری های وابسته به سن (role and age-based theories) برای گسترش رویکرد درباره مسیر زندگی سود جست.

اصول اساسی در نظریه مسیر زندگی:

-         زمان و مکان تاریخی (historical time and place): مسیر زندگی افراد به وسیله زمان و مکان تاریخی که آنها در طی زندگی تجربه می کنند شکل گرفته و هم پوشی دارد.

-          زمان در حالت های زندگی (timing in lives states): زمان و مرحله ای که رویدادها و حوادث با انتقال ها و تحولات زندگی پیوند می خورند.

-          زندگی های مرتبط (linked lives): تاثیرات تاریخی و فرهنگی از طریق شبکه شراکتی خویشاوندی

-         عاملیت انسانی(human agency): شکل دادن زندگی توسط خود فرد از طریق انتخاب ها و اعمالی که در خلال فرصت ها و قیود اجتماعی و تاریخی شکل می گیرد.

مفاهیم کلیدی نظریه مسیر زندگی از نظر ویتنگتون (Wethington, 2005)

-         Trajectories : مسیر، الگوهای ثابت رفتاری

-         Transition: تغییر در مسئولیت ها و نقش های  اجتماعی

-         Turning points: تغییرات عمده در مسیر نقش های اجتماعی مستمر

-         Cultural and contextual influence: حوادث و اتفاقات بیرونی که فرایند تغییر و سازگاری را شکل می دهند و آن را محدود می کنند، مثل نژاد، جنس و رکود اقتصادی ...

-         Timing in lives: تعامل بین سن یا مرحله مسیر زندگی و زمان حادثه یا انتقال مثل سن فرد در زمانی که جنگ شده.

-          Linked lives: وابسته بودن تحول یک فرد به حضور، اثر یا تحول فرد دیگر مثل همسر

-        Adaptive strategies: تصمیمات آگاهانه ای که افراد برای ارتقای نرم های اجتماعی یا سلامت و رفاه خود می گیرند مثل راهبردهای سازگاری فردی: اجتناب و ...

 

پژوهش های آتی:

با تاکید بر مدل مسیر زندگی برای یکپارچه کردن زیست شناسی، عامل های اجتماعی و روانشناختی در مطالعات بافتی سلامت در جوانان

مطالعات بین فرهنگی و تطبیقی

 

کاربردهای تربیتی:

1-      پدیده ترک تحصیل و ادامه تحصیل

2-      اعتماد به نفس تحصیلی

3-      انتخاب های فردی به سوی موفقیت یا شکست

4-      پویایی فرایند موفقیت تحصیلی

5-      افت تحصیلی و عدم انگیزش در دوره نوجوانی

6-      در نظر گرفتن بافت مدرسه، سن و مرحله ای که در زمان انتقالات و حوادث معلم یا دانش اموز در ان قرار دارند

7-      توجه به دوره های گذار مثلا تغییر مقطع تحصیلی و ورود به بازار کار،  گذار به بزرگسالی

8-      توجه به ارتباط دانش اموز با مدرسه، خانواده، معلم و همسالان ...

9-      آموزش افراد برای گرفتن تصمیمات آگاهانه و خلاقانه و ارتقای مهارت ها و تقویت عاملیت انسانی

10-   در نظر گرفتن مسیر زندگی فرد از گذشته تا به حال، وقایع مهم در زندگی فرد، سن فرد هنگام وقوع حادثه، توجه به فرهنگ و بافت اجتماعی

11-   برنامه ریزی برای تسهیل دوره های گذار و فرایند تاب آوری

 

        منابع:

Elder,G. h. (1998). The life course as developmental theory, Child Development, 69, 1-12

- Mayer, K. U. (2002). The sociology of the life course and life span psychology- diverging or converging pathways

Wethington, E. (2005). An overview of the life course perspective: Implications for health and nutrition

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse life course studies program

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/elder_research overview of Dr. Elder’s research

http://www.cpc.unc.edu/projects/lifecourse/readlist  life course essential reading

 

تاملی کوتاه:

یکی از مسائلی که توجه الدر رو به خودش جلب کرد و منجر به بیان فرایند تاب آوری شد این بود که افرادی که دوره ای از سختی و مشقت رو تجربه کرده بودند (مثل افرادی که در جنگ شرکت کرده بودند و آسیب دیدند) در مسیر زندگی و با استفاده از خدماتی که براشون فراهم شده بود بعد از گذشت سال ها بر آن مشکلات فائق آمدند و زندگی خوبی رو تجربه می کردند. آیا در کشور ما نیز پس از تجربه جنگ تحمیلی، و ارائه خدمات خاص برای آسیب دیدگان همان نتایج حاصل شده؟ آیا الدر نقش فرهنگ را به طور کافی و کامل در نظر گرفته؟

دوستان عزیز  بسیار خوشحال می شیم که ما رو با نظرات خوبتون همراهی کنید

 

چکیده پایان نامه

اولین مطلب مربوط به چکیده پایان نامه کارشناسی ارشد نویسندگان وبلاگ برای آشنایی بیشتر با موضوع و روش کار آنها می باشد.

عنوان: رابطه باورهای معرفت شناختیُ رویکردهای یادگیری و تفکر تاملی با پیشرفت تحصیلی

زهرا تنها

استاد راهنما: دکتر پروین کدیور      استاد مشاور: دکتر ولی اله فرزاد

چکیده:

این پژوهش با هدف بررسی رابطه باورهای معرفت شناختی، رویکردهای یادگیری و تفکر تأملی با پیشرفت تحصیلی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش، دانشجویان رشته ریاضی دانشگاههای تهران و تعداد نمونه 332 نفر (176 دختر و 156 پسر) بودند که به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. در این پژوهش از سه پرسش نامه باورهای معرفت شناختی شومر (1990)، پرسش نامه تجديد نظر شده دو عاملي فرآيند مطالعه بيگز، كمبر و لانگ ( 2001) و پرسش نامه تفکر تأملی کمبر (2000) استفاده شد. برای این منظور، مدل فان (2006) (باورهای معرفت شناختی، رویکردهای یادگیری و تفکر تأملی با پیشرفت تحصیلی) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان داد که: ، دانش ساده بر یادگیری سطحی، توانایی ثابت بر تأمل انتقادی، یادگیری عمیق بر عمل عادی، تامل و پیشرفت تحصیلی، و فهمیدن بر تأمل اثر مستقیم دارند. همچنین، روابط غیر مستقیم معنادار به دست نیامد. در نهایت، نتایج حاکی از برازش مناسب و قابل قبول مدل با داده ها بود.

کلید واژه ها: باورهای معرفت شناختی، رویکردهای یادگیری، تفکر تاملی، پیشرفت تحصیلی

 

عنوان: رابطه وابستگی به اینترنت باهیجان خواهی و پنج عامل بزرگ شخصیت در دانشجویان دانشگاه تهران

سوده رحمانی   

استاد راهنما: دکتر مسعود غلامعلی لواسانی      استاد مشاور: دکتر الهه حجازی 

 

چکیده:

پژوهش حاضر با هدف پیش بینی وابستگی به اینترنت براساس هیجان خواهی، پنج عامل بزرگ شخصیت و جنسیت، همچنین مقایسه وابستگان شدید و غیر وابستگان به اینترنت براساس هیجان خواهی و پنج عامل بزرگ شخصیت دانشجویان انجام شده است. بدین منظور 179 نفر از دانشجویان (دختر= 109، پسر=70) در مقطع کارشناسی به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی از دانشکده های مختلف دانشگاه تهران (98 دانشجو در رشته های گروه انسانی، 41 دانشجو در رشته های گروه فنی، 17 دانشجو در رشته های گروه علوم و 23 دانشجو در رشته های گروه هنر) مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه ی وابستگی به اینترنت یانگ (1998)، مقیاس هیجان خواهی نسخه پنجم زاکرمن (1978) و پرسشنامه ی پنج عاملی شخصیت مک کری و کاستا (1992) بود. یافته ها نشان داد که بین وابستگی به اینترنت با نمره ی کل هیجان خواهی و زیر مقیاس های بازداری زدایی و حساسیت به کسالت رابطه ی مثبت معنی دار (05/0P<) وجود دارد. همچنین بین وابستگی به اینترنت با متغیرهای همسازی و مسئولیت پذیری رابطه معنادار منفی (05/0P<) وجود داشت. نتایج تحلیل رگرسیون همزمان نشان داد که با حضور همزمان تمام متغیرهای پیش بین (هیجان خواهی و چهار مؤلفه ی آن، پنج عامل بزرگ شخصیت و جنسیت) می توان 24 درصد تغییرات وابستگی به اینترنت را تبیین کرد. تفاوت بین دو جنس دختر و پسر در میزان وابستگی به اینترنت مشاهده شد و مشخص گردید که پسران به طور معنی داری (05/0P<) بیش از دختران به اینترنت وابسته می شوند، ولی تفاوت معناداری در میزان وابستگی به اینترنت در رشته های مختلف تحصیلی به دست نیامد. براساس یافته ها تفاوت بین گروه غیر وابسته و وابسته ی شدید به اینترنت در متغیر هیجان خواهی معنی دار (05/0P<) بود و بین زیر مقیاس های  هیجان خواهی شدید و ماجراجویانه، بازداری زدایی و حساسیت به کسالت در دو گروه وابسته ی شدید و غیر وابسته تفاوت معنادار (05/0P<) وجود داشت.

 

کلید واژه ها: وابستگی به اینترنت، هیجان خواهی، پنج عامل شخصیت.

 

 

عنوان: تحول مفهوم عامل انسان و غير انسان با استناد به نظريه ذهن : بررسي چگونگي اسناد باورهاي غلط به انسان، خدا، فرشته و جادوگر

روشنک نیک پور  
استاد راهنما:بهرام جوکار

 

چکیده:

هدف پژوهش حاضر شناخت چگونگي اسناد حالتهاي ذهني، پيش بيني رفتار عاملهاي انسان  و غير انسان ( خدا، فرشته و جادوگر) و چگونگي تحول آنها در كودكان 3 تا 7 سال  بود. 150 كودك (دختر79 و پسر 71 ) سنين 3 تا 7 سال از مهد كودك‌ها و مراكز پيش‌دبستاني شهر شيراز  انتخاب شدند. براي هر كودك دو تكليف باور غلط ( تكليف خانه عروسك و محتواي شگفت انگيز) به شيوه انفرادي اجرا و چگونگي پيش‌بيني رفتار عامل‌ها بر اساس باور‌هاي غلط مورد بررسي قرار ‌گرفت.  نتايج نشان دادند كه كودكان رفتار جادوگر(عامل غير انسان) را شبيه انسان پيش‌بيني مي‌كنند. در مورد ديگر عوامل غيرانسان  يعني فرشته و خدا نتايج با يافته‌هاي مربوط به جادوگر همسو نبودند. به اين ترتيب كه از ديدگاه كودكان اين عوامل با كمترين سطح باور غلط عمل مي‌كنند. نتايج در مجموع حكايت از آن داشت كه همگام با افزايش سن، كودكان به شيوه‌هاي متفاوتي رفتار عامل‌هاي انسان و غير انسان را پيش‌بيني مي‌كنند. به نظر مي‌رسد فرهنگ و آموزه‌هاي خانواده نقش بسزايي در پيش‌بيني رفتار عامل‌ها و تفكيك آنها داشته است.

واژه‌هاي کليدي: نظريه ذهن، عامل انسان،  عامل غيرانسان، كودكان پيش دبستاني، اسناد حالتهاي ذهني

سلام...

به نام خالق اندیشه

قصه پرشکوه خلقت و آفرینش بی نظیر انسان، بی شک یگانه حقیقتی است که وجوه جاودانگی اش در بی زوالی بودن و شدن نمایان است. جهان صحنه هنرمندی اوست ... او که بارقه های بودنش، همچون رقص آتش موبدان، باغی است پر از نیروانای حیات. او که گیسوان سپید جهان را درمثنوی موزون حیات به هر غزلوارگی بافته است.

جادوی جاودانگی این هستی نوشت قدیم، در کالبد خاک، انسان بی نظیر است. او که توانسته خودش را در آئینه کثرت و وحدت ببیند و تجلی گاه بودن ها و شدن ها باشد. انسان دلیلی است برای جاودانگی و جهان و هر چه در اوست امکان بزرگی در کالبد انسان...

شب در چشمان من است

به سیاهی چشم های من نگاه کن

روز در چشمان من است

به سفیدی چشم های من نگاه کن

شب و روز در چشم های من است

به چشم های من نگاه کن

پلک اگر فرو بندم

جهانی در ظلمات فرو خواهد رفت(حسین پناهی)

بی تردید، شناخت این آفریده شگرف، تنها به دست توانای خود او میسر خواهد شد و لاغیر...و این شناخت برای پیمودن راه اساطیری تکامل اشتیاق می خواهد و عشق....که...

به جان خرم از آنم که جهان خرم از اوست

عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست(حافظ)

و عاشقی شیوه انسان هایی است که با چشمانی باز و گشوده به حقایق، با فکرهایی بکر و بدیع... آماده اند تا از هستی پرده برداری کنند... که تنها ممکنی که ناممکن ها را ممکن خواهد کرد... ذهن آدمی است...بی شک این بزرگان رسولان اندیشه و تازگی اند در عصر سنگ و آهن...

بر آن شدیم تا با هدف مطرح کردن نظریه ها، دیدگاه ها و چشم اندازهای نوین در روانشناسی به خصوص روانشناسی تحولی قدم هایی هر چند کوچک در جهت شناخت بیشتر این نظرگاهها و در نهایت شناخت موجودیت خودمان برداریم.

امید است تلاش دانشجویان دکترای روانشناسی تربیتی دانشگاه تربیت معلم ورودی سال 1390 با رهنمودهای استاد بزرگوار سرکار خانم دکتر حجازی در شناخت چشم اندازهای نوین و ایجاد بستری برای پژوهش های علمی، به وجود آمدن نگاهی متفاوت به مسائل پیرامون زندگی روزمره، و آغازگر تحول و رشد فکری در خوانندگان محترم و پویندگان علم و معرفت باشد.